Van een alcoholverslaving (alcoholisme) is sprake als je de controle over het drinken kwijt bent: meer of vaker drinken dan gepland, niet kunnen minderen en doorgaan ondanks de schade. Er is geen vast aantal glazen waarbij het begint. Belangrijk: als je lang veel drinkt, mag je niet zomaar abrupt stoppen, omdat dat kan leiden tot epileptische aanvallen of een delier. Stoppen gebeurt dan onder begeleiding van een arts. Hulp begint meestal bij de huisarts, die kan doorverwijzen naar de verslavingszorg.
Wat is een alcoholverslaving?
Een alcoholverslaving, ook wel alcoholisme of alcohol verslaving genoemd, betekent dat je de controle over het drinken kwijt bent. Je drinkt meer of vaker dan de bedoeling was, het lukt niet om te minderen en je blijft drinken terwijl het problemen geeft met je gezondheid, werk, geld of relaties. Artsen noemen dit een stoornis in het gebruik van alcohol. Die kan licht, matig of ernstig zijn.
Misschien lees je dit omdat je je zorgen maakt over je eigen drinken. Omdat de fles wijn elke avond leeg is, of omdat je jezelf al zo vaak hebt beloofd te minderen. Wat het ook is: het is goed dat je hier bent. Twijfel is vaak het eerste signaal dat er iets niet klopt.
Geert Jan Brugman, medeoprichter van afkickkliniek.com, kickte zelf af van drank en drugs. Hij weet hoe vaak je jezelf belooft dat het morgen anders wordt:
"Elke dag zou de laatste zijn, want morgen zou ik stoppen – maar het lukte me niet." Geert Jan Brugman op verslavingshulpnederland.nl
Dat is geen zwakte. Dat is hoe verslaving werkt. Lees meer over wat verslaving is.
Hoeveel drinken is te veel?
Er is geen veilige hoeveelheid alcohol. Volgens Thuisarts.nl is geen alcohol drinken het beste voor je gezondheid; ook één glas per dag geeft al gezondheidsrisico's. Er is ook geen magische grens waarboven je "alcoholist" bent. Als je "maar" drie glazen per avond drinkt maar daar niet zonder kunt, kun je verslaafd zijn. Als je eens per maand stevig drinkt, hoeft dat niet zo te zijn.
Wat wel telt:
- Lukt het om een week of een maand niet te drinken, zonder dat het een gevecht is?
- Drink je meer dan je van plan was, steeds weer?
- Drink je om je goed of normaal te voelen, om te ontspannen, te slapen of spanning weg te drinken?
- Zeggen mensen om je heen er iets van, en word je daar boos of geïrriteerd van?
Herken je jezelf in een of meer van deze vragen? Neem het serieus. Hoe eerder je ingrijpt, hoe makkelijker het is.
Hoe ontstaat een alcoholverslaving?
Bijna niemand besluit om alcoholist te worden. Het sluipt erin. Eerst is het een borrel na het werk of een paar wijntjes in het weekend. Dan wordt het een glas om te ontspannen, om beter te slapen of om een moeilijke dag te vergeten. Langzaam verschuift de rol van alcohol: van iets gezelligs naar iets wat je nodig hebt.
Het lichaam went eraan. Je hebt meer nodig voor hetzelfde effect, en zonder alcohol voel je je onrustig of prikkelbaar. In de hersenen raakt het beloningssysteem steeds meer ingesteld op drank. Daardoor wordt de zin in drinken sterker en de rem zwakker.
Waarom de één wel verslaafd raakt en de ander niet, heeft meerdere oorzaken. Erfelijke aanleg speelt mee, net als stress, eenzaamheid, psychische klachten zoals angst of depressie, ingrijpende gebeurtenissen en de omgeving waarin iemand leeft. Bij Geert kwam het in een stroomversnelling toen zijn vader overleed, zijn relatie stukliep en het met zijn bedrijven slechter ging. Dat soort klappen komt vaker voor in verhalen van mensen met een verslaving.
Het goede nieuws: wat erin is geslopen, kan er ook weer uit. Met de juiste hulp.
Symptomen van alcoholverslaving: herken je ze bij jezelf?
De symptomen van een alcohol verslaving zijn vaak lang verborgen, ook voor jezelf. Veel mensen blijven werken en lijken van buiten prima te functioneren. Toch zijn er signalen. Thuisarts.nl noemt onder meer stiekem drinken, 's ochtends al drinken, en er al lange tijd niet in slagen om te minderen.
| Soort signaal | Waar je op kunt letten |
|---|---|
| Lichamelijk | Vaak moe, slecht slapen, trillende handen ('s ochtends), meer zweten, vaker ziek, een opgeblazen of rood gezicht |
| Gedrag | Stiekem drinken, flessen verstoppen, 's ochtends drinken, smoesjes, beloftes die niet worden nagekomen, snel geïrriteerd |
| Drinkpatroon | Steeds meer nodig hebben, niet kunnen stoppen na één glas, eerder beginnen op de dag, drinken "om bij te komen" |
| Sociaal en werk | Afspraken afzeggen, ruzie over drank, problemen op het werk, minder interesse in hobby's |
| Geld | Onverklaarbare uitgaven, schulden, veel lege flessen in de glasbak |
Eén signaal zegt nog niet alles. Herken je er meerdere tegelijk, of worden ze erger? Dan is het tijd om in actie te komen.
Wat zijn de gevolgen van alcoholverslaving?
Alcohol raakt bijna elk deel van het lichaam én het leven om je heen. Thuisarts.nl noemt onder meer een groter risico op verschillende soorten kanker, schade aan organen zoals de lever en het hart, en tekorten aan voedingsstoffen.
Lichamelijke gevolgen
- leverschade, van een vette lever tot levercirrose;
- hart- en vaatproblemen en hoge bloeddruk;
- een groter risico op verschillende soorten kanker;
- maag- en darmklachten;
- hersenschade, waaronder geheugenproblemen; een ernstig tekort aan vitamine B1 kan leiden tot het syndroom van Korsakov.
Psychische gevolgen
- somberheid en angst, die vaak juist door het drinken erger worden;
- slecht slapen;
- prikkelbaarheid en stemmingswisselingen.
Gevolgen voor het gezin en het dagelijks leven
- ruzies, wantrouwen en leugens in relaties;
- kinderen die zich verantwoordelijk voelen of zich schamen;
- problemen op het werk of baanverlies;
- geldzorgen en schulden;
- risico's in het verkeer.
Veel van deze schade kan herstellen als je stopt. Het lichaam en de relaties krijgen weer ruimte. Dat geldt ook voor gezinnen: Geert vertelt dat de band met zijn dochter na zijn herstel alleen maar beter werd.
Afkicken van alcohol: waarom stoppen gevaarlijk kan zijn
Dit is het belangrijkste stuk van deze pagina. Als je lang veel drinkt, mag je niet zomaar ineens stoppen. Je lichaam is gewend geraakt aan alcohol. Als het plotseling wegvalt, kan het lichaam heftig reageren. Thuisarts.nl schrijft: als je lang veel alcohol hebt gebruikt, kun je niet stoppen zonder hulp van een arts.
Let op: drink je elke dag veel (volgens Alcoholinfo.nl bijvoorbeeld meer dan 8 glazen per dag), of heb je al lichamelijke of psychische klachten? Stop dan niet op eigen houtje, maar ga eerst naar je huisarts. Bij een epileptische aanval, ernstige verwardheid of hallucinaties bel je direct 112.
Welke ontwenningsverschijnselen kun je krijgen?
Volgens Thuisarts.nl en Alcoholinfo.nl kun je bij minderen of stoppen onder meer last krijgen van onrust en angst, prikkelbaarheid, hoofdpijn, slecht slapen, trillen, zweten, een snelle hartslag, hyperventilatie, duizeligheid en een veranderde eetlust.
De ernstige complicaties volgen een vrij vast tijdpad (bron: Alcoholinfo.nl):
| Wanneer na het laatste glas | Wat kan er gebeuren |
|---|---|
| 6 tot 24 uur | De eerste ontwenningsverschijnselen, zoals trillen, zweten en onrust |
| Meestal binnen 24 uur | Hallucinaties: dingen zien, horen of voelen die er niet zijn |
| 6 tot 48 uur | Onthoudingsinsult: een epileptische aanval, vaak met kort bewustzijnsverlies en schokken |
| 48 tot 72 uur | Delirium tremens: verwardheid, hallucinaties, onrust, hoge hartslag en bloeddruk, ademhalingsproblemen |
| Drie dagen tot een week | De meeste lichamelijke klachten trekken weg |
Een delirium tremens is een medisch noodgeval.
Thuis ontgiften of in een kliniek?
Dat hangt af van hoeveel en hoe lang je drinkt, en van je gezondheid. Bij een lichtere afhankelijkheid kan de huisarts thuis een afbouwschema maken, de gezondheid in de gaten houden en zo nodig voor een paar dagen medicijnen voorschrijven die de ontwenning verlichten. Thuisarts.nl benadrukt dat je die medicijnen niet langer dan een week mag gebruiken.
Bij zwaar drinken, eerdere aanvallen of een delier, of als er niemand thuis is om een oogje in het zeil te houden, is een klinische detox veiliger. Dan word je een aantal dagen opgenomen en houden artsen en verpleging je in de gaten. Lees meer over een afkickkliniek voor alcohol.
Welke hulp is er bij alcoholverslaving?
Na de detox begint het eigenlijke werk: leren leven zonder drank. Daar zijn verschillende wegen voor, en vaak worden ze gecombineerd.
Huisarts en verslavingszorg
De huisarts is meestal het beginpunt. Hij of zij kan helpen bij minderen of stoppen en kan doorverwijzen naar de verslavingszorg. Daar krijg je bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie, waarin je leert omgaan met situaties waarin je vroeger dronk, en motiverende gespreksvoering. Met een verwijzing wordt dit meestal vergoed uit de basisverzekering; je betaalt wel je eigen risico. Kun je (nog) niet naar de huisarts? Lees wat er zonder verwijzing kan.
Medicijnen
Er zijn medicijnen die helpen een terugval te voorkomen. Naltrexon en acamprosaat kunnen de zin in drinken verminderen. Disulfiram zorgt ervoor dat je je ziek voelt als je toch drinkt. Een arts beoordeelt of het bij je past. Ze zijn een steuntje in de rug, geen vervanging van een behandeling.
Opname in een kliniek
Een opname kan helpen als ambulante hulp niet genoeg was, als je thuissituatie te onrustig is of als je afstand nodig hebt van je omgeving. Er zijn klinieken in Nederland en in het buitenland, zoals in Zuid-Afrika of Portugal. Klinieken in het buitenland worden meestal niet vergoed en kosten vaak tussen de 10.000 en 20.000 euro. Op onze pagina over kosten lees je meer.
Zelfhulp en lotgenoten
De Anonieme Alcoholisten (AA) heeft groepen door heel Nederland. Meetings zijn gratis en anoniem, en werken met het 12-stappenprogramma. Daarnaast zijn er online zelfhulpprogramma's en kun je anoniem bellen met de Alcohol Infolijn van het Trimbos-instituut (0900-1995).
Nazorg
De eerste maanden na het stoppen zijn het kwetsbaarst. Geert zegt niet voor niets dat herstel pas echt begint na de kliniek. Daarom blijven wij bij elk traject minimaal zes maanden betrokken: bij werk, geld, sport en het dagelijks ritme.
"In
Zoek je dit voor je partner of kind?
Leven met iemand die te veel drinkt, is uitputtend. Wat vaak helpt: praat op een rustig moment, als de ander nuchter is, en beschrijf wat je ziet zonder verwijten. Dek het niet toe, stel grenzen en houd je eraan, en zoek steun voor jezelf, bijvoorbeeld bij Al-Anon, dat groepen door heel Nederland heeft voor familie en vrienden van iemand met een drankprobleem. Is er agressie in huis? Breng jezelf en eventuele kinderen in veiligheid en bel bij direct gevaar 112.
Bij jongeren geldt extra voorzichtigheid: jonge hersenen zijn nog volop in ontwikkeling, tot ver na het 20e levensjaar, en daardoor extra kwetsbaar. Geert ziet vaak ouders die zichzelf een slechte ouder vinden. Dat ben je niet.
Lees verder op je partner is alcoholist, mijn man drinkt te veel, onze pagina voor ouders of doe de test voor ouders en naasten. Wil de ander geen hulp? Dan kan een interventie de doorbraak zijn.
De eerste stap zetten
Of je nu voor jezelf zoekt of voor iemand van wie je houdt: je hoeft dit niet alleen te doen. Begin bij de huisarts, bel een advieslijn, of neem contact met ons op. Wij zijn geen artsen en geen kliniek, maar ervaringsdeskundigen die zelf weten hoe het is. We luisteren, denken mee over de juiste hulp en blijven daarna betrokken.
Bij acuut gevaar, zoals een epileptische aanval, ernstige verwardheid of bewusteloosheid, bel je 112. Denk je aan zelfdoding, of iemand in je omgeving? Bel 113 via 0800-0113.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de eerste symptomen van alcohol verslaving?
Vaak begint het met meer drinken dan je van plan was, drinken om te ontspannen of te slapen, en niet goed een paar dagen zonder kunnen. Later komen stiekem drinken, 's ochtends al drinken en trillende handen erbij. Herken je meerdere signalen, neem het dan serieus en praat met je huisarts.
Hoeveel glazen per dag is alcoholisme?
Er is geen vast aantal glazen waarbij je alcoholist bent. Het gaat om controleverlies en doorgaan ondanks de problemen. Wel geldt: hoe meer je drinkt, hoe groter het risico. Volgens Thuisarts.nl is geen alcohol drinken het beste voor je gezondheid.
Is alcoholisme een ziekte?
Ja. Artsen spreken van een stoornis in het gebruik van alcohol, en verslavingsinstellingen zoals Jellinek beschrijven verslaving als een chronische hersenziekte. Dat betekent niet dat iemand geen verantwoordelijkheid heeft, wel dat wilskracht alleen vaak niet genoeg is.
Is alcoholverslaving erfelijk?
Erfelijke aanleg speelt mee, maar is nooit de enige oorzaak. Kinderen van ouders met een drankprobleem hebben meer risico, maar lang niet iedereen met die achtergrond raakt verslaafd. Ook stress, omgeving en de leeftijd waarop iemand begint met drinken spelen een rol.
Hoe lang duren de ontwenningsverschijnselen van alcohol?
De meeste lichamelijke klachten duren volgens Alcoholinfo.nl drie dagen tot een week. Slecht slapen, somberheid en de zin in drinken kunnen veel langer aanhouden. Daarom is begeleiding na de eerste week net zo belangrijk.
Kan een alcoholist ooit weer normaal drinken?
Voor sommige mensen met een lichte stoornis is minderen een haalbaar doel. Bij een ernstige verslaving adviseren behandelaars meestal om helemaal te stoppen, omdat controleverlies snel terugkomt. Bespreek dit met een arts of behandelaar.
Geert Jan Brugman
Ondernemer en vader. Gebruikte zo'n 25 jaar drank en drugs, tot zijn dochter zijn keerpunt werd. Samen met Ilja richtte hij Verslavingshulp Nederland op, om verslaafden en hun familie de weg naar herstel te laten vinden.
Lees het verhaal van Geert → · Hoe wij werken en welke bronnen we gebruiken