Een gameverslaving (gaming disorder) betekent dat je de controle over het gamen kwijt bent, dat gamen voorrang krijgt op bijna al het andere en dat je doorgaat terwijl het duidelijk schade geeft. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft dit opgenomen in de ICD-11 en spreekt meestal pas van een stoornis als dit patroon minstens twaalf maanden duurt. Veel gamen is dus niet automatisch een verslaving. Behandeling bestaat uit korte gesprekstherapie, waarbij je zelf kiest of je stopt of minder gaat gamen. Hulp begint bij de huisarts of, voor jongeren onder de 18, bij het jeugdteam van de gemeente.
Wat is een gameverslaving?
Een gameverslaving, ook wel game verslaving of gamestoornis genoemd, betekent dat je de controle over het gamen kwijt bent. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft dit als "gaming disorder" opgenomen in de ICD-11, de internationale lijst van ziekten die sinds 2022 geldt. De WHO noemt drie kenmerken:
- Minder controle: je kunt niet goed bepalen wanneer je begint, hoe vaak of hoe lang je speelt en wanneer je stopt.
- Gamen krijgt voorrang: andere interesses en dagelijkse dingen raken op de achtergrond.
- Doorgaan ondanks problemen: je blijft gamen, of gaat zelfs meer gamen, terwijl het problemen geeft met je werk, studie, relatie, vrienden of gezondheid.
Volgens de WHO moet dit patroon meestal minstens twaalf maanden zichtbaar zijn voordat je van een stoornis spreekt, en het gaat maar om een klein deel van alle gamers. Veel gamen is dus niet hetzelfde als verslaafd aan gamen zijn.
Misschien lees je dit omdat je partner, je ouders of je baas er iets van zeggen. Of omdat je zelf merkt dat je om vier uur 's nachts nog speelt terwijl je om zeven uur op moet. Dat je gamen verdedigt en tegelijk weet dat het niet klopt. Die twijfel is geen zwakte. Het is het moment waarop je eerlijk naar jezelf kijkt.
Ben je verslaafd aan gamen? De symptomen
Je bent verslaafd aan gamen als gamen je leven gaat bepalen en je er niet mee kunt stoppen, ook als je dat wilt. Jellinek gebruikt de negen signalen van "internet gaming disorder" uit het DSM-5. Herken je er in het afgelopen jaar minstens vijf, dan spreek je volgens Jellinek van een verslavingsprobleem:
| # | Signaal (volgens Jellinek) |
|---|---|
| 1 | Je bent voortdurend met games bezig, ook als je niet speelt |
| 2 | Je wordt onrustig, prikkelbaar of somber als je niet kunt gamen |
| 3 | Je hebt steeds meer tijd nodig om voldoening te krijgen |
| 4 | Pogingen om te stoppen of minderen mislukken |
| 5 | Je verliest interesse in andere dingen, zoals sport, vrienden of hobby's |
| 6 | Je gaat door terwijl je weet dat het schade geeft |
| 7 | Je liegt over hoeveel je speelt |
| 8 | Je gamet om te ontsnappen aan angst, somberheid of problemen |
| 9 | Je hebt problemen in je relatie, op je werk of op school door het gamen |
Ook als je er minder dan vijf herkent, kan het verstandig zijn om in te grijpen. Een patroon dat nu nog meevalt, kan over een jaar je baan of je opleiding kosten. Lees ook meer over verslaving in het algemeen.
Waarom zijn games zo moeilijk weg te leggen?
Games zijn zo gemaakt dat je blijft spelen. Volgens Jellinek geven games direct beloning voor menselijke behoeften zoals contact, erkenning, status en aanzien. Je komt een level verder, je wint een potje, je team heeft je nodig. Die beloningen komen snel en vaak, sneller dan in het gewone leven.
Een paar dingen maken het extra lastig:
- Online samen spelen. In multiplayergames bouw je vriendschappen en een plek in de groep op. Stoppen voelt dan alsof je je team laat vallen.
- Altijd een volgend doel. Een nieuw seizoen, een nieuwe skin, een dagelijkse opdracht. Er is geen natuurlijk einde.
- Loot boxes. Jellinek noemt dit een kansspelelement: je speelt lang door of betaalt echt geld voor een beloning waarvan je niet weet wat het wordt.
Jellinek noemt ook wie extra kwetsbaar is: mensen die eenzaam zijn, weinig zelfvertrouwen hebben of moeite hebben met sociaal contact. Dat zegt iets belangrijks. Gamen is vaak niet alleen het probleem, maar ook een oplossing geworden: voor verveling, stress, somberheid of het gevoel nergens bij te horen.
Gameverslaving bij volwassenen
Een gameverslaving is niet alleen iets van tieners. Ook volwassenen raken de grip kwijt, en vaak valt het minder op. Je gaat gewoon naar je werk, maar je bent moe, ongeconcentreerd en denkt aan de avond. Je partner gaat alleen naar bed. Afspraken met vrienden schuif je op. Geld gaat naar in-game aankopen.
Bij volwassenen speelt er vaak iets onder: stress op het werk, een relatie die moeilijk loopt, somberheid, angst of eenzaamheid. Gamen geeft dan rust en een gevoel van controle dat je elders mist. Juist daarom helpt alleen "minder gamen" vaak niet genoeg. Je hebt ook iets nodig voor wat het gamen nu oplost.
Gameverslaving bij jongeren
Ben je jonger en herken je jezelf hierin? Dan ben je niet de enige. Bij jongeren zie je het vaak aan school: cijfers die zakken, spijbelen, huiswerk dat er niet van komt. En aan slaap: 's nachts doorspelen en overdag kapot zijn. Ruzie thuis over de controller of de telefoon hoort er ook vaak bij.
Praat erover met iemand die je vertrouwt, zoals een ouder, mentor of de huisarts. Hulp voor jongeren onder de 18 loopt via de huisarts of het wijk- of jeugdteam van je gemeente. Als het echt niet meer gaat, of als er ook drugs, drank of gokken meespelen, kan een opname nodig zijn. Lees meer over een afkickkliniek voor jongeren.
Wat kun je zelf doen tegen een gameverslaving?
Je kunt zelf veel doen, zeker als je er vroeg bij bent. De onderdelen hieronder komen uit de behandeling die Jellinek gebruikt:
- Houd een week bij wanneer en hoe lang je speelt, en hoe je je voor en na het gamen voelt.
- Zet de voor- en nadelen op papier. Wat levert gamen je op, en wat kost het je?
- Kies een doel: helemaal stoppen, of een duidelijke grens, zoals niet meer dan twee uur per dag.
- Maak harde afspraken met jezelf, zoals niet 's avonds laat gamen en geen console of pc op de slaapkamer.
- Ken je risicomomenten: verveling, ruzie, stress of een vrije dag zonder plan.
- Maak een actieplan voor als de drang opkomt: naar buiten, iemand bellen, sporten.
Vul de tijd die vrijkomt bewust in. Een leeg gat trekt je terug naar het scherm. En vertel iemand wat je doel is: dat maakt het makkelijker om je eraan te houden.
Ilja Reiman zegt over zijn eigen herstel van drugs iets wat ook hier helpt:
"Ik zeg altijd: just for today. Vandaag effe niet. Eén dag tegelijk. Anders maak ik het ook te groot voor mezelf." Ilja Reiman in VICE, 2018
"Praat
Welke behandeling is er bij een gameverslaving?
De behandeling van een gameverslaving is meestal kort en ambulant: je woont gewoon thuis en hebt gesprekken met een behandelaar. Volgens Jellinek krijgen mensen meestal vier gesprekken aangeboden om weer controle te krijgen over het gamen. De behandeling is gebaseerd op motiverende gespreksvoering en cognitieve gedragstherapie. Spelen er veel andere problemen, dan kan er ook dagbehandeling worden aangeboden.
- De huisarts is het beginpunt. Die kan doorverwijzen naar de verslavingszorg of de ggz. Met een verwijsbrief wordt behandeling voor volwassenen meestal vergoed uit de basisverzekering; je betaalt wel je eigen risico.
- Jongeren onder de 18 krijgen hulp via de gemeente (jeugdhulp) of via de huisarts.
- Een opname is bij gamen zelden de eerste stap. Het kan nodig zijn als je het thuis niet volhoudt, als je ook drank, drugs of gokken niet meer in de hand hebt, of als er ernstige somberheid of angst meespeelt. Lees meer over een afkickkliniek en over de kosten.
Spelen er ook somberheid, angst, ADHD of autisme mee, bespreek dat dan met je huisarts of behandelaar, zodat de hulp daarbij past. Meer over de mogelijkheden lees je bij behandeling van verslaving.
Gamen en gokken: waar ligt de grens?
Sommige games schuiven op richting gokken. Loot boxes, packs en skins die je met echt geld koopt, werken met toeval en beloning, net als een gokkast. Merk je dat je steeds meer geld uitgeeft in games, dat je het verlies wilt goedmaken of dat je skins inzet om iets te winnen? Dan zit je dichter bij gokken dan bij gamen. Lees dan ook onze pagina over gokverslaving.
Zoek je dit voor je kind of partner?
Maak je je zorgen over het gamen van je kind of partner? Begin met een rustig gesprek, zonder meteen alles af te pakken, en vraag wat het gamen oplevert. Voor ouders hebben we een aparte pagina over gameverslaving bij je kind. Je kunt ook de test voor ouders en naasten doen.
De eerste stap zetten
Grip krijgen op gamen lukt niet in één dag, maar wel één dag tegelijk. Begin klein: houd een week bij hoeveel je speelt, haal de console of pc uit je slaapkamer en vertel iemand wat je van plan bent. Lukt het niet alleen, ga dan naar je huisarts.
Wil je eerst praten met iemand die weet hoe het is om de controle kwijt te zijn? Neem contact met ons op. Wij zijn geen artsen en geen kliniek, maar ervaringsdeskundigen. We luisteren, denken mee over de hulp die bij je past en blijven daarna betrokken. Voel je je somber en denk je aan zelfdoding? Bel dan 113 via 0800-0113, of 112 bij acuut gevaar.
Veelgestelde vragen
Hoeveel uur gamen per dag is te veel?
Er is geen vast aantal uren waarboven je verslaafd bent. Volgens Jellinek betekent veel tijd aan gamen besteden niet direct dat je een verslavingsprobleem hebt. Het gaat om de gevolgen: slaap je genoeg, lukt werk of school, heb je nog contact met mensen buiten de game? Als gamen die dingen verdringt, is het te veel.
Is gameverslaving een officiële diagnose?
Ja. De WHO heeft 'gaming disorder' opgenomen in de ICD-11, de internationale classificatie van ziekten. In het DSM-5, het handboek van psychiaters, staat 'internet gaming disorder' als aandoening waar meer onderzoek naar nodig is.
Moet ik helemaal stoppen met gamen?
Niet per se. Bij Jellinek kies je in de behandeling zelf een doel: helemaal stoppen, of bijvoorbeeld niet meer dan twee uur per dag gamen. Voor sommige mensen werkt minderen, voor anderen is stoppen de enige manier om niet steeds terug te vallen. Een behandelaar helpt je kiezen.
Wordt behandeling voor gameverslaving vergoed?
Voor volwassenen valt behandeling in de verslavingszorg meestal onder de basisverzekering, met een verwijsbrief van de huisarts en je eigen risico. Voor jongeren onder de 18 loopt hulp via de gemeente (jeugdhulp) of een verwijzing van de huisarts.
Kun je ook verslaafd raken aan loot boxes?
Loot boxes zijn virtuele kisten met een willekeurige beloning, die je vaak met echt geld koopt. Jellinek noemt ze een kansspelelement in games. Merk je dat je steeds meer geld uitgeeft om iets te winnen, lees dan ook over gokverslaving.
Geert Jan Brugman
Ondernemer en vader. Gebruikte zo'n 25 jaar drank en drugs, tot zijn dochter zijn keerpunt werd. Samen met Ilja richtte hij Verslavingshulp Nederland op, om verslaafden en hun familie de weg naar herstel te laten vinden.
Lees het verhaal van Geert → · Hoe wij werken en welke bronnen we gebruiken