Verslaving wordt behandeld met een combinatie van gesprekstherapie (zoals cognitieve gedragstherapie en motiverende gespreksvoering), soms medicijnen, en waar nodig een medisch begeleide detox. Dat kan ambulant (je woont thuis) of klinisch (met opname). Sommige klinieken werken met het 12-stappenmodel (Minnesota-model). Goede nazorg en betrokkenheid van de familie maken de kans op blijvend herstel groter. In Nederland begint vergoede verslavingszorg meestal met een verwijzing van de huisarts.
Welke behandelingen zijn er bij verslaving?
Bij verslaving zijn er grofweg vijf bouwstenen: ontgiften (detox), gesprekstherapie, medicijnen, zelfhulp en lotgenoten (zoals de 12 stappen) en nazorg. Die bouwstenen worden ambulant of klinisch aangeboden en bijna altijd gecombineerd. Een goede behandeling kijkt niet alleen naar het middel, maar ook naar de persoon, het gezin en wat er onder de verslaving zit.
Misschien lees je dit omdat je merkt dat het gebruik je boven het hoofd groeit. Dan ben je waarschijnlijk moe, bang en schaam je je misschien ook. Dat is normaal. Je hoeft niet alles in één keer te snappen. Op deze pagina leggen we rustig uit welke wegen er zijn, zodat je een gesprek met een huisarts, behandelaar of met ons beter kunt voeren.
Wij zijn zelf geen kliniek en geen artsen. Ilja Reiman en Geert Jan Brugman zijn ervaringsdeskundigen. We hebben allebei jarenlang gebruikt en kennen de behandelwereld van binnenuit. We helpen je de weg te vinden en blijven daarna betrokken. Zoek je een behandeling voor je kind of partner? Kijk dan ook bij ouders of naasten.
Ambulant, klinisch of dagbehandeling bij verslaving?
Bij een ambulante behandeling woon je thuis en ga je op afspraak naar een behandelaar, soms ook online. Bij een klinische behandeling word je opgenomen en verblijf je dag en nacht in een kliniek. Daartussen zit de dagbehandeling (of deeltijdbehandeling) voor verslaving: overdag in de kliniek, 's avonds thuis.
Ambulant is in Nederland meestal de eerste stap. Je kunt blijven werken of naar school gaan, en je oefent meteen in je eigen omgeving. Het nadeel: de verleiding, de dealer en de oude vrienden zijn ook nog gewoon in de buurt.
Een opname is vaak nodig of verstandig als:
- lichamelijke ontwenning gevaarlijk kan zijn (zoals bij veel alcohol, GHB of benzodiazepinen);
- ambulante behandeling al een paar keer niet genoeg was;
- de thuissituatie onveilig of te chaotisch is om te herstellen;
- er naast de verslaving ernstige psychische klachten zijn, zoals depressie of psychose;
- je letterlijk afstand nodig hebt van je omgeving.
Dat laatste kent Geert uit eigen ervaring. Op het hoogtepunt van zijn verslaving voelde het alsof hij weg móést uit zijn omgeving. Voor sommige mensen is een kliniek ver van huis, bijvoorbeeld in het buitenland, daarom een bewuste keuze. Lees meer op onze pagina over afkickklinieken.
Wat is een detox en wanneer is die nodig?
Een detox (ontgifting) is de periode waarin het middel het lichaam verlaat en de lichamelijke ontwenningsverschijnselen worden opgevangen. Bij sommige middelen is dat vooral onprettig, bij andere kan het levensgevaarlijk zijn. Een detox is niet de behandeling zelf: het is de voorbereiding erop.
Bij alcohol, GHB en benzodiazepinen (slaap- en kalmeringsmiddelen) kan abrupt stoppen gevaarlijk zijn. Denk aan epileptische aanvallen of een delier (ernstige verwardheid). Thuisarts.nl is daar duidelijk over: wie lang veel alcohol heeft gedronken, kan niet stoppen zonder hulp van een arts. Bij GHB gebeurt ontgiften in de regel klinisch, onder medische begeleiding.
Stop nooit zomaar ineens met veel alcohol, GHB of slaap- en kalmeringsmiddelen. Overleg eerst met een huisarts of verslavingsarts. Bij verwardheid, een aanval of bewusteloosheid bel je direct 112.
Bij middelen als cocaïne of cannabis is de ontwenning vooral psychisch: somberheid, onrust, slecht slapen en een enorme zucht naar het middel. Die is niet levensgevaarlijk in de lichamelijke zin, maar wel zwaar. Juist daarom gaat het daar vaak mis zonder steun.
Gesprekstherapie: CGT en motiverende gespreksvoering
De kern van bijna elke verslavingsbehandeling is praten, maar dan met een plan. De twee methoden die je het vaakst tegenkomt in de Nederlandse verslavingszorg zijn cognitieve gedragstherapie en motiverende gespreksvoering.
Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Bij CGT leer je herkennen welke situaties, gedachten en gevoelens tot gebruik leiden, en wat je in plaats daarvan kunt doen. Bijvoorbeeld: wat doe je op vrijdagmiddag na het werk, als je vroeger altijd ging drinken? Welke gedachte ("ik heb het verdiend") gaat vooraf aan de eerste lijn coke? Je maakt samen met je behandelaar een terugvalpreventieplan.
Motiverende gespreksvoering
Bijna niemand is honderd procent zeker dat hij wil stoppen. Er is altijd een stem die zegt: "zo erg is het toch niet". Herken je dat? Dan ben je niet de enige. Bij motiverende gespreksvoering gaat de behandelaar daar niet tegenin, maar onderzoekt hij samen met jou die twijfel. Wat levert gebruiken op, wat kost het? Mensen overtuigen zichzelf zo beter dan wanneer iemand anders ze de les leest.
Daar zit ook een les in voor de mensen om je heen: preken, dreigen en smeken werken zelden. Vragen stellen en echt luisteren werkt vaak beter. Op onze pagina voor ouders lezen zij hoe ze dat gesprek aangaan.
Het 12-stappenprogramma en het Minnesota-model
Het 12-stappenprogramma komt van de Anonieme Alcoholisten (AA). Het gaat ervan uit dat verslaving een ziekte is die je niet met wilskracht alleen overwint, en dat je herstelt door eerlijkheid, steun van lotgenoten en een vast programma van stappen. Het Minnesota-model is de klinische vorm daarvan: een opname waarin groepstherapie, de 12 stappen en individuele gesprekken worden gecombineerd.
Veel privéklinieken, ook in het buitenland, werken met dit model. Na de opname ga je meestal naar meetings van AA, NA (Narcotics Anonymous) of CA (Cocaine Anonymous). Die zijn gratis en anoniem, en er zijn groepen door heel Nederland.
Niet iedereen voelt zich erbij thuis. Ilja zweert bij groepstherapie en de 12 stappen. Geert ging zelf nooit naar een groepsmeeting en vond zijn weg via therapie en structuur. Beide wegen kunnen werken. Belangrijker dan de methode is dat je er iets mee doet, elke dag opnieuw. Ilja zegt het zo:
"Ik zeg altijd: just for today. Vandaag effe niet. Eén dag tegelijk. Anders maak ik het ook te groot voor mezelf." Ilja Reiman in VICE, 2018
"Laat
Medicijnen bij verslaving
Er bestaan medicijnen die helpen bij verslaving, maar ze zijn een hulpmiddel en nooit de hele oplossing. Een arts beslist of ze passen. Grofweg zijn er vier soorten:
- Medicijnen tijdens de detox, om ontwenningsverschijnselen te verminderen en aanvallen te voorkomen. Bij alcohol gaat het om een korte kuur onder toezicht van een arts.
- Medicijnen tegen de zucht (craving), vooral bij alcohol. Naltrexon en acamprosaat kunnen de zin in drinken verminderen en een terugval helpen voorkomen.
- Disulfiram, dat zorgt dat je je ziek voelt als je toch alcohol drinkt.
- Vervangende middelen bij opiaten, zoals methadon, die onder strikte medische regie worden voorgeschreven.
Voor een cocaïneverslaving is er geen vergelijkbaar standaardmedicijn. Daar draait de behandeling vooral om therapie, structuur en steun. Wel worden soms psychische klachten die meespelen, zoals een depressie, apart behandeld.
Waarom nazorg net zo belangrijk is als de behandeling
Nazorg is de begeleiding ná de detox of opname: terug naar huis, werk, vrienden en dagelijks leven, zonder middel. Dat is het moment waarop de meeste mensen het kwetsbaarst zijn. In de kliniek is alles geregeld. Thuis liggen de oude gewoontes op de loer.
"In mijn ogen begint het herstel van een verslaving pas wanneer je uit de afkickkliniek komt." Geert Jan Brugman op verslavingshulpnederland.nl
Goede nazorg bestaat uit vaste afspraken, een terugvalpreventieplan, hulp bij praktische zaken zoals geld en werk, en mensen bij wie je terechtkunt als het moeilijk wordt. Daarom bieden wij bij elk traject minimaal zes maanden nazorg. Een terugval betekent trouwens niet dat alles mislukt is. Het betekent dat er bijgestuurd moet worden.
Waarom je familie ertoe doet in je behandeling
Verslaving speelt zich nooit af in één hoofd. Het raakt ook je partner, ouders en kinderen. Een behandeling die de familie betrekt, helpt jou én de mensen om je heen. Veel instellingen bieden gezinsgesprekken, partnerrelatietherapie of groepen voor naasten.
Wat je naasten kunnen doen, ook als je zelf nog twijfelt:
- In contact blijven, zonder alles goed te praten.
- Duidelijke grenzen stellen en zich eraan houden. Bijvoorbeeld geen schulden meer afbetalen.
- Voor zichzelf zorgen. Lotgenotengroepen zoals Al-Anon (voor naasten van iemand met een drankprobleem) of een eigen hulpverlener geven lucht.
- Hulp zoeken voordat het escaleert. Een interventie, waarbij de familie samen met een ervaren begeleider het gesprek aangaat, kan de deur naar behandeling openen. Lees hoe een interventie werkt.
Geert had zelf ouders die alles voor hem deden, en toch ging hij een kant op die niemand had verwacht. Hij ziet nu vaak ouders die zichzelf de schuld geven. Schuld helpt niemand. Steun en duidelijkheid wel. Twijfelt iemand in je omgeving hoe ernstig het is? Wijs hem of haar dan op onze test voor ouders en naasten.
Hulp bij verslaving: hoe begin je?
De meeste vergoede hulp bij verslaving begint in Nederland bij de huisarts. Die kan een verwijsbrief schrijven voor de specialistische verslavingszorg. Dat wordt meestal vergoed uit de basisverzekering; je betaalt wel je eigen risico. Voor jongeren onder de 18 regelt de gemeente de zorg via de Jeugdwet, en ook dan kan de huisarts of het wijkteam verwijzen.
Een paar praktische tips:
- Begin bij de huisarts of bel anoniem met een advieslijn als de drempel nog te hoog is. Lees welke hulp er zonder verwijzing mogelijk is.
- Vraag naar wachttijden, en vraag je zorgverzekeraar om wachtlijstbemiddeling als het te lang duurt. Meer daarover lees je bij wachttijden in de verslavingszorg.
- Kijk naar de kosten voordat je kiest voor een privékliniek of het buitenland. Op onze pagina over kosten staat wat wel en niet wordt vergoed.
- Denk na over de nazorg voordat de behandeling begint. Wie vangt je op na de opname?
Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken. Laat je gegevens achter via contact. We bellen je binnen 24 uur terug, het eerste gesprek is gratis.
Bij acuut gevaar bel je altijd 112. Denk je aan zelfdoding, of doet iemand in je omgeving dat? Bel dan 113 via 0800-0113.
Veelgestelde vragen
Welke behandeling werkt het best bij verslaving?
Er is geen behandeling die voor iedereen het best werkt. Wat past, hangt af van het middel, hoe lang en hoeveel iemand gebruikt, de thuissituatie en eventuele psychische klachten. Vaak is een combinatie van therapie, steun van de omgeving en een goed nazorgplan het sterkst.
Hoe lang duurt een behandeling voor verslaving?
Dat verschilt sterk. Een detox duurt meestal dagen tot enkele weken, een klinische opname vaak enkele weken tot maanden en een ambulante behandeling enkele maanden. Herstel zelf duurt langer dan de behandeling. Daarom is nazorg zo belangrijk.
Kan iemand mij dwingen om in behandeling te gaan?
In principe niet. Iemand van 18 jaar of ouder beslist zelf. Alleen bij ernstig gevaar kan een rechter een gedwongen opname opleggen. Wat je familie wel kan doen: je motiveren, grenzen stellen en eventueel een interventie organiseren waarbij ze samen met jou in gesprek gaan.
Wordt een behandeling voor verslaving vergoed?
Verslavingszorg in Nederland valt meestal onder de basisverzekering, met een verwijzing van de huisarts. Je betaalt wel je eigen risico. Klinieken in het buitenland en veel privéklinieken worden meestal niet of maar deels vergoed.
Moet iemand zelf willen stoppen voordat een behandeling zin heeft?
Het helpt, maar het hoeft niet vanaf de eerste dag. Veel mensen beginnen met twijfel of onder druk van hun omgeving. Een goede behandelaar werkt juist met die twijfel. Motivatie groeit vaak pas tijdens de behandeling.
Geert Jan Brugman
Ondernemer en vader. Gebruikte zo'n 25 jaar drank en drugs, tot zijn dochter zijn keerpunt werd. Samen met Ilja richtte hij Verslavingshulp Nederland op, om verslaafden en hun familie de weg naar herstel te laten vinden.
Lees het verhaal van Geert → · Hoe wij werken en welke bronnen we gebruiken