Spreek iemand aan op een verslaving op een rustig moment waarop hij of zij nuchter is. Gebruik ik-zinnen, noem één of twee concrete voorbeelden, zeg wat het met jou doet en sluit af met een concreet voorstel, zoals samen naar de huisarts. Vermijd labels als 'alcoholist', verwijten en dreigementen die je niet waarmaakt. Ontkenning is normaal: kom er later op terug. Werkt niets meer, dan kan een interventie met een ervaringsdeskundige helpen.
Hoe begin je het gesprek over een verslaving?
Je begint het gesprek over een verslaving het best op een rustig, nuchter moment, op een plek waar jullie niet gestoord worden, met één of twee concrete voorbeelden en vanuit je eigen zorg. Niet midden in een ruzie, niet als de ander onder invloed is, en niet waar anderen meeluisteren.
Dat het zo moeilijk voelt, is logisch. Je bent bang voor de reactie, bang dat je het fout zegt, of bang dat het de relatie kapotmaakt. Veel naasten wachten daarom te lang. Maar zwijgen houdt de verslaving ook in stand. Er bestaat geen perfect gesprek. Wel een gesprek dat beter is dan niets.
Bereid je voor
- Kies het moment. Vaak is de ochtend na een slechte avond goed: de gevolgen zijn vers, de ander is nuchter.
- Schrijf twee concrete voorbeelden op. Wat gebeurde er, wanneer, en wat zag je?
- Bepaal wat je wilt vragen. Een afspraak bij de huisarts? Een gesprek met een ervaringsdeskundige? Eén maand niet drinken?
- Weet wat je grens is. Wat doe jij als er niets verandert? Zeg alleen wat je ook echt gaat doen.
- Regel steun voor daarna. Een vriend die je kunt bellen, of iemand die al weet dat je dit gesprek gaat voeren.
Welke zinnen kun je gebruiken?
Goede zinnen zijn kort, concreet en beginnen bij jezelf. Ze beschrijven gedrag in plaats van iemand een etiket te geven. Hieronder voorbeelden die je zo kunt gebruiken of aanpassen.
Openen:
- "Ik wil iets met je bespreken wat ik moeilijk vind. Wil je even naar me luisteren?"
- "Ik zeg dit omdat ik om je geef, niet om je aan te vallen."
Benoemen wat je ziet:
- "Gisteravond had je meer dan een fles wijn op. Je herinnerde je vanochtend niet meer wat je tegen me zei."
- "Je bent de laatste drie maandagen ziek geweest na het weekend."
- "Ik zie dat er geld van onze rekening verdwijnt en ik weet niet waar het heen gaat."
Zeggen wat het met jou doet:
- "Ik lig wakker als je niet thuis bent. Ik ben bang dat er iets gebeurt."
- "Ik merk dat ik steeds smoesjes verzin tegenover je moeder. Dat wil ik niet meer."
Afsluiten met een voorstel:
- "Wil je met de huisarts praten? Ik ga mee."
- "Ik heb het nummer van iemand die dit zelf heeft meegemaakt. Zullen we samen bellen?"
Wat zeg je beter niet?
Sommige zinnen voelen terecht, maar zetten de ander direct in de verdediging. Dan gaat het gesprek over jouw toon in plaats van over het gebruik.
| Liever niet | Beter |
|---|---|
| "Je bent gewoon een alcoholist." | "Ik zie dat je bijna elke avond drinkt en ik maak me zorgen." |
| "Je verpest ons gezin." | "Ik merk dat de kinderen stil worden als je gedronken hebt." |
| "Je hebt het weer verknald." | "Gisteren ging het mis. Ik wil het daarover hebben." |
| "Als je niet stopt, ga ik weg." (als je dat niet meent) | "Als dit zo doorgaat, ga ik met de kinderen een weekend naar mijn zus." |
| "Waarom doe je dit ons aan?" | "Ik wil begrijpen wat er met je aan de hand is." |
| "Je moet stoppen, nu meteen." | "Wil je samen kijken welke hulp er is?" |
Bij alcohol is dat laatste extra belangrijk: wie lang en veel drinkt, kan niet zomaar ineens stoppen. Abrupt stoppen kan dan gevaarlijk zijn en moet via een arts.
Wat als iemand ontkent of boos wordt?
Ontkenning en boosheid zijn normale eerste reacties. Ze betekenen niet dat het gesprek mislukt is. Iemand die zich betrapt voelt, verdedigt zich. Wat je zei, komt vaak later pas binnen.
Geert Jan Brugman herkent dat van zichzelf. Toen hij nog gebruikte, keek hij zo naar de mensen om hem heen:
"In mijn geval vond ik de mensen die mij wilden helpen lastposten en bemoeials." Geert Jan Brugman op verslavingshulpnederland.nl
Toch hielden ze vol, en uiteindelijk nam hij de hulp aan. Wat jij nu zegt, kan dus wel degelijk landen, ook al voelt het als tegen een muur praten.
Wat je kunt doen als de ander ontkent of boos wordt:
- Ga niet in discussie over hoeveel het precies was of wie er schuld heeft.
- Herhaal rustig je zorg: "Je hoeft het niet met me eens te zijn. Ik wilde alleen dat je weet dat ik me zorgen maak."
- Stop als het escaleert: "Ik merk dat dit nu niet lukt. Ik kom er later op terug."
- Kom erop terug na een volgend concreet voorval.
- Houd je aan je grens, ook als de ander die belachelijk vindt.
Veiligheid gaat voor. Wordt de ander agressief, stop dan het gesprek en ga weg. Bel 112 bij direct gevaar. Voor advies over huiselijk geweld bel je Veilig Thuis: 0800-2000, gratis, anoniem en 24 uur per dag. Voer een confronterend gesprek nooit alleen als je weet dat de ander gewelddadig kan worden.
"Bespreek
Wat jij zegt, komt aan
Veel naasten denken dat hun woorden geen effect meer hebben. Geerts verhaal laat zien dat dat niet klopt. Hij dacht jarenlang dat hij zijn gebruik perfect verborg voor zijn dochter. Tot zij er iets over zei:
"Toen zij me vertelde dat ze wist dat ik drugs gebruikte, knapte er iets in mij. Al die tijd dacht ik dat ik mijn verslaving perfect voor haar had verborgen." Geert Jan Brugman op verslavingshulpnederland.nl
Dat moment werd zijn keerpunt. Geen lange preek, geen ultimatum, maar een eerlijke zin van iemand van wie hij hield. Onderschat dus niet wat jouw woorden kunnen doen.
Helpt het om een brief te schrijven?
Een brief kan heel goed werken, vooral als gesprekken steeds in ruzie eindigen of als je zelf dichtklapt. Je kunt rustig nadenken over wat je wilt zeggen, en de ander kan het lezen zonder meteen te hoeven verdedigen.
Een goede brief bevat:
- Waarom je schrijft: omdat je om de ander geeft.
- Een herinnering aan wie de ander is zonder de verslaving: iets wat je in hem of haar waardeert.
- Concrete voorbeelden van wat je hebt gezien, zonder verwijten.
- Wat het met jou doet.
- Wat je hoopt: dat de ander hulp zoekt, met een concreet voorstel.
- Wat je grens is, als er niets verandert.
Houd de brief kort, één tot twee kantjes. Bij een interventie worden zulke brieven vaak door familieleden voorgelezen.
Wat is CRAFT?
CRAFT (Community Reinforcement and Family Training) is een methode die naasten leert hoe ze iemand met een verslaving kunnen motiveren om hulp te zoeken, zonder ruzie en zonder zichzelf te verliezen. Je leert onder andere gesprekstechnieken, hoe je goed gedrag beloont, hoe je de ander de gevolgen van gebruik zelf laat dragen en hoe je je eigen stress verlaagt.
Volgens Jellinek zocht bij 70% van de mensen met een verslavingsprobleem van wie een naaste de CRAFT-methode volgde, de persoon uiteindelijk hulp. Verslavingszorginstellingen bieden CRAFT vaak gratis aan, individueel of in een groep, en Jellinek heeft een anoniem online programma (Samen Nuchter). Meer lees je bij de CRAFT-methode.
Wanneer is een interventie beter?
Een professionele interventie is beter als gewone gesprekken niets meer opleveren: de ander ontkent al lange tijd, de schade loopt op, er zijn gezondheidsrisico's of jij en de rest van de familie zijn uitgeput.
Bij een interventie bereidt een ervaringsdeskundige samen met de familie een gesprek voor met de persoon die verslaafd is. Iedereen weet wat hij gaat zeggen, er ligt een plan voor behandeling klaar en er is iemand bij die weet hoe je met weerstand omgaat. Ilja Reiman voert interventies aan huis uit, door heel Nederland. Hij begint altijd met zijn eigen verhaal, zodat de ander zich herkend voelt in plaats van aangevallen. Hoe dat verloopt, lees je bij hoe werkt een interventie.
Wil je eerst meer weten over drank als probleem, lees dan over alcoholverslaving. Gaat het om je partner, kijk bij mijn partner is alcoholist. Gaat het om je kind, lees dan onze pagina voor ouders. En wil je meteen sparren over jouw situatie: neem contact op.
Veelgestelde vragen
Helpt het om een brief te schrijven aan een verslaafde?
Een brief kan goed helpen, zeker als gesprekken steeds in ruzie eindigen. Je kunt rustig formuleren wat je wilt zeggen, en de ander kan het lezen zonder meteen te hoeven reageren. Schrijf vanuit liefde en zorg, noem concrete voorbeelden, beschrijf wat je hoopt en wat je grens is. Bij een interventie worden zulke brieven vaak voorgelezen.
Moet ik het woord 'alcoholist' of 'verslaafd' gebruiken?
Liever niet in het eerste gesprek. Zo'n label roept vaak direct verzet op en leidt tot een discussie over de definitie. Beschrijf liever wat je ziet en wat het met je doet. Daar valt veel moeilijker tegenin te gaan.
Wat als de ander agressief wordt tijdens het gesprek?
Stop het gesprek en zorg voor je eigen veiligheid. Zeg: 'Ik wil hier later op terugkomen' en ga weg uit de situatie. Bij direct gevaar bel je 112. Voor advies over geweld thuis kun je Veilig Thuis bellen via 0800-2000, gratis en anoniem.
Kan ik iemand aanspreken die geen familie is, zoals een vriend of collega?
Ja. Soms komt het zelfs beter aan van iemand buiten het gezin. Houd het bij wat je zelf hebt gezien en hoe je je erover voelt. Bij een collega die onder invloed werkt, kan het nodig zijn ook een leidinggevende of de bedrijfsarts in te schakelen.
Hoe vaak moet ik het onderwerp aankaarten?
Niet elke dag, want dan wordt het zeuren en haakt de ander af. Wel na elk concreet voorval, rustig en kort. Zo blijft het onderwerp op tafel zonder dat het je hele relatie gaat beheersen.
Geert Jan Brugman
Ondernemer en vader. Gebruikte zo'n 25 jaar drank en drugs, tot zijn dochter zijn keerpunt werd. Samen met Ilja richtte hij Verslavingshulp Nederland op, om verslaafden en hun familie de weg naar herstel te laten vinden.
Lees het verhaal van Geert → · Hoe wij werken en welke bronnen we gebruiken